ҚНРДА басқармасының қаулысына сәйкес, сақтандыру сыйлықақыларының жоғары шоғырлануы және залалдылықтың төмен деңгейі жағдайында сақтандыру компаниялары тарифтерді қайта қарауға немесе сақтандырудың тиісті сыныбы бойынша сақтандыру қамтуын кеңейтуге міндетті. Сондай-ақ компания құрылымында жүйелік тәуекелдерді анықтау, клиенттердің шағымдарын қарау және сақтандыру өнімдерінің сапасын арттыруға жауапты мамандандырылған бөлімшенің болуы туралы талап енгізілді.
«Біздің ойымызша, жоғарыда аталған жаңашылдықтар сақтандыру компаниялары үшін де, олардың клиенттері үшін де оң әсер етеді. Клиенттердің өтініштерімен жүйелі әрі тұрақты жұмыс жүргізу және қолданыстағы өнімдердің талаптарын үздіксіз талдау сақтандыру компанияларына бизнес-процестерінің тиімділігін арттыруға, көрсетілетін сақтандыру қызметтерінің сапасын жақсартуға, сондай-ақ бір жағынан клиенттердің күтулеріне толық сәйкес келетін, екінші жағынан сақтандыру компаниялары үшін табыстылық пен тәуекелдің оңтайлы үйлесімін қамтамасыз ететін бәсекеге қабілетті сақтандыру өнімдерін әзірлеп, нарыққа ұсынуға мүмкіндік береді», – деп атап өтті КСЖ Freedom Life баспасөз қызметі.
Жаңа заң
ҚНРДА 2026 жылдың соңына дейін сақтандыру қызметі туралы жаңа заң жобасын әзірлеуді жоспарлап отыр. Өмірді сақтандыру сегментіндегі ең маңызды өзгерістердің қатарында зейнетақы аннуитеті өнімдерінің желісін кеңейту, тәуекелге бағдарланған тариф белгілеу тәсілін енгізе отырып, қызметкерлерді жазатайым оқиғалардан міндетті сақтандыруды жетілдіру, сондай-ақ сақтандыру процесін цифрландыруды (InsurTech) дамыту бар.
«Зейнетақы аннуитеттеріне қатысты заңнамаға енгізілген бірқатар өзгерістер қосымша пысықтауды қажет ететінін атап өткен жөн. Атап айтқанда, зейнетақы аннуитеттеріне қойылатын нормативтік талаптардың өзара үйлесімділігін қамтамасыз ету маңызды. Бүгінде тарифтік норматив жылдық 9% есептік кірістілікті қолданады, ал сақтандыру резервтерін қалыптастыру кезінде 8% дисконттау мөлшерлемесі пайдаланылады. Мұндай айырмашылық сақтандырушылардың капиталына қосымша жүктеме түсіреді, активтер мен міндеттемелер арасындағы сәйкестікті бұзады және реттеушілік тұрғыдан белгісіздік туындатады. Осы тәсілдерді үйлестіру орынды деп санаймыз», – дейді КСЖ Freedom Life өкілдері.
Тағы бір мәселе зейнетақы аннуитеті бойынша болашақтағы барлық кепілдендірілген төлемдердің келтірілген құнының орнына олардың сомасын мұрагерлерге біржолғы төлем ретінде беру мүмкіндігін көздейтін өзгерістерге қатысты. Бұл норма клиенттердің әлеуметтік қорғалу деңгейін арттырады. Алайда ол зейнетақы аннуитетінің құнын есептеу әдістемесіне тиісті түзетулер енгізуді талап етеді. Әйтпесе өнімнің құны сақтандырушының қосымша міндеттемесін ескермейді, бұл жүйенің ұзақ мерзімді қаржылық тұрақтылығына кері әсер етуі мүмкін.
«Жаңа заңды әзірлеу барысында бұл мәселелер нарық қатысушыларымен бірлесіп талқыланады деп күтеміз. Біздің компания осы жұмысқа белсенді қатысуды және өмірді сақтандыруды дамытуға, сақтандыру өнімдерінің қолжетімділігін арттыруға және саланың қаржылық тұрақтылығын сақтауға бағытталған ұсыныстар енгізуді жалғастырады», – дейді КСЖ Freedom Life баспасөз қызметі.
Нарық қатысушылары жинақтаушы және инвестициялық өмірді сақтандыруды дамытуға басымдық беруді орынды деп санайды, өйткені бұл ұзақ мерзімді жинақтау мәдениетін қалыптастыруға ықпал етеді. Қазақстанда бұл мәдениет әлі қалыптасу кезеңінде: көптеген азаматтар әлі де қысқа мерзімді жоспарлауға басымдық береді. Бұл нарық дамуының табиғи кезеңі, себебі ұзақ мерзімді қаржы құралдарына деген сенім біртіндеп қалыптасады және тұрақты ойын ережелерін талап етеді. Реттеуші мен жалпы нарық осындай жағдайларды қалыптастыруда.
«Адам өзінің ұзақ мерзімді жинақтарының сенімді қорғалғанын түсінген кезде, оның мұндай құралдарға деген көзқарасы да өзгереді. Алайда нарыққа жаңа өнімдерді шығару ғана жеткіліксіз екенін түсіну маңызды. Ұзақ мерзімді сақтандыру адам өмірінің нақты сценарийлеріне табиғи түрде кіріккен кезде ғана сұранысқа ие болады. Біздің міндетіміз – мұндай шешімдерді барынша қолжетімді ету: оларды адамдарға үйреншікті цифрлық ортада бірнеше минут ішінде рәсімдеуге және өнімнің шарттың бүкіл қолданылу мерзімі бойы қалай жұмыс істейтінін толық түсінуге мүмкіндік беру. Дәл осындай ыңғайлылық пен сенімге негізделген тәсіл ұзақ мерзімді сақтандыруды қазақстандықтардың қаржылық өмірінің табиғи бөлігіне айналдыруға мүмкіндік береді», – деп есептейді КСЖ Freedom Life өкілдері.
Өмірді сақтандыру және зейнетақы аннуитеттері өнімдерін дамыту салаға жаңа қаражаттың келуін ғана емес, сақтандырушылардың ұзақ мерзімді міндеттемелер көлемінің өсуін де білдіреді. Сондықтан капиталдың жеткіліктілігі мен активтер мен міндеттемелерді басқару сапасы аса маңызды мәнге ие болады. Мұндай міндеттемелер тиісті ұзақ мерзімді активтерді және тәртіпке негізделген инвестициялық саясатты талап етеді.
«Solvency II қағидаттарына негізделген жаңа қадағалау моделі компаниялардың дәл осы дайындығын бағалайды. Ол нормативтерге формалды сәйкестікті емес, бизнес-модельдің нақты тұрақтылығын, компанияның ұзақ мерзімді перспективада міндеттемелерін орындау қабілетін және тәуекелдерді тиімді басқаруын тексереді. Осындай басқару жүйесін қалыптастырған компаниялар нарықтың күтілетін өсуіне дайын болады», – деп нақтылады КСЖ Freedom Life өкілдері.
Қазақстандағы сақтандыру секторына қатысты ресми шағымдардың қазіргі деңгейі банктер мен МҚҰ-лармен салыстырғанда дәстүрлі түрде төмен болып отыр. Өмірді сақтандыру компаниялары өнімдерінің ерекшелігі – олардың ұзақ мерзімді сипатында (жинақтаушы сақтандыру, аннуитеттер). Клиенттердің наразылығы көбіне жасырын сипатта болады және ресми шағымдар түрінде емес, шарттарды мерзімінен бұрын бұзу түрінде көрінеді.
«Біз өзгерістердің бағытын ең алдымен жекелеген бастамалардың артында бірыңғай логиканың тұрғаны тұрғысынан оң бағалаймыз. Реттеуші бір мезгілде үш бағытта жұмыс істеп жатыр: қадағалауды формалды нормативтерден нақты тәуекелдерді бағалауға ауыстыруда, клиенттермен жұмыс стандарттарын арттыруда және ұзақ мерзімді сақтандыру өнімдерінің өсуіне жағдай жасауда. Бұл – халықаралық тәжірибеге сәйкес нарық моделін жүйелі түрде қайта құру», – дейді КСЖ Freedom Life өкілдері.
Нарықтың тұрақтылығы үшін бұл сөзсіз оң фактор. Тәуекелге бағдарланған қадағалау әділ қағидатқа негізделген: бизнес-моделі тұрақты және тәуекелдерді басқару жүйесі қалыптасқан компанияға қадағалау жүктемесі төмен болады, ал әлсіз ойыншыға қойылатын талаптар артады, соның ішінде капиталға қатысты қосымша талаптар енгізілуі мүмкін. Нәтижесінде бұл клиентті негізгі тәуекелден – төлем қабілеті жоқ сақтандырушының полис ұстаушысы болып қалудан қорғайды. Сонымен қатар мінез-құлықтық қадағалауды күшейту және шағымдарды қадағалау кезінде ескеру өнімді сатудағы ең сезімтал тұстағы адалдық талаптарын арттырады. Нарықтың адал қатысушылары үшін бұл қауіп емес, бәсекелестік жағдайларды теңестіру: жосықсыз тәжірибелер артықшылық беруді тоқтатады.
«Жинақтаушы сақтандыру мен зейнетақы аннуитеттеріне басымдық беру нарықтың өзін кеңейтеді. Өмірді сақтандыру біртіндеп формалды міндет ретінде қабылданудан қалып, өмірлік міндеттерді шешу құралына айналып келеді – отбасын қорғау, балалардың біліміне қаражат жинау және зейнетақыны қамтамасыз ету. Бұл – кез келген қысқа мерзімді көрсеткіштерден маңыздырақ сапалық өзгеріс», – деп қорытындылады КСЖ Freedom Life өкілдері.
