«Еркектік Y-хромосомалар әдетте толық ежелгі вирустар геномының үзінділерінен – қайталанатын транспозондардан тұрады. Жас жасушаларда ДНҚ-ның бұл бөліктерін хромосомалардың ақуыз «қабығы» бұғаттайды, алайда жас үлкейген сайын оның құрылымы әлсірейді. Нәтижесінде осындай бөліктер белсенді бола түседі, ол жасушаларға теріс әсер етеді», - деп жазады зерттеушілер.
Барлық сүтқоректілер, құстар мен жәндіктердің көп түрі болашақ ұрпақтың жынысын анықтау үшін ерекше хромосомаларды пайдаланады. Мысалы, қыздардың геномында екі Х-хромосомасы, ал ұлдарда – бір Х және бір Ү-хромосомасы бар. Ол ұрықтың өсуінің «еркек» және «әйел» бағдарламаларын құрайды және оларды не басқаратынын ғалымдар әзірге біле қойған жоқ.
Соңғы жылдардың зерттеулері сүтқоректілердің эволюциясы барысында Ү-хромосомасы едәуір тез азайып бара жатқанын көрсетіп отыр. Бұл оның мүлдем жойылып кетуі мүмкін екенін білдіреді. Тышқандарға жасалған сынақтар толық еркек ағзаны ұрық жасушаларында Ү-хромосомасынсыз-ақ өсіруге болатынын көрсетті: ол үшін одан небәрі екі генді алып, геномның басқа аумақтарына орналастыру қажет.
Дереккөзі: https://nauka.tass.ru/nauka/11221937
Сурет ашық дереккөздерден
