Жазғы каникул балаларға көптен күткен еркіндік сыйласа, ата-аналарға үш айға жуық уақытқа пайдалы әрі қауіпсіз бос уақытты ұйымдастыру міндетін жүктейді. Ересектер жұмыста болған кезде «баланы немен айналыстыруға болады?» деген сұрақ ерекше өзекті бола түседі.
Қазақстанда ұйымдастырылған балалар демалысының құны жыл сайын дерлік қымбаттап келеді. Жазғы лагерьлер бойынша онлайн ұсыныстарды талдау соңғы он жылда жолдаманың орташа бағасы алты есеге өскенін көрсетеді: 2015 жылғы 30 мың теңгеден 2026 жылы 180 мың теңгеге дейін.
Бағаның өсу қарқыны көптеген отбасылардың мүмкіндігінен айтарлықтай асып түсуде. Егер он жыл бұрын лагерь баланың жазғы демалысын ұйымдастырудың қолжетімді тәсілі болса, бүгінде бір ауысымның құны отбасының бір айлық табысының елеулі бөлігін құрауы мүмкін.
Сонымен қатар, ел бойынша орташа көрсеткіштер толық көріністі бере алмайды. Өңірге және инфрақұрылым деңгейіне байланысты демалыс құны айтарлықтай өзгереді.
2026 жылғы онлайн ұсыныстарды талдау деректеріне сәйкес, мемлекеттік лагерьлердегі бір ауысымның бағасы 70 мың теңгеден басталса, Алматы облысындағы кейбір қала сыртындағы лагерьлерде 300 мың теңгеге дейін жетеді.
Лагерь шығындарын есептемегеннің өзінде көптеген ата-аналар спорт секцияларын, үйірмелерді, репетиторларды және түрлі ойын-сауықтарды төлеуді жалғастырады. Нәтижесінде бір баланың жазғы маусымдағы шығындары оңай-ақ 200–400 мың теңгеден асып кетуі мүмкін.
Кейбір отбасылар үшін мұндай шығындар тым жоғары болып шығады. Соның салдарынан көптеген балалар каникулды гаджеттермен үйде немесе нақты жоспарланған іс-әрекетсіз көшеде өткізеді.
Көше — «тегін ойын-сауық»
Жасөспірімнің ұйымдастырылған ісі болмаса, бос уақыты көбіне мақсатсыз серуендеуге, сауда орталықтарына баруға, кездейсоқ орталарда жүруге және ауладағы кешкі басқосуларға жұмсалады. Дәл каникул кезінде балалар ересектердің тұрақты бақылауынсыз жиі қалады.
Мамандар жасөспірімдер қылмыстылығын ұзақ уақыттан бері бос уақыттың тиімді ұйымдастырылмауымен байланыстырып келеді. Соңғы 10 жылда Қазақстандағы жасөспірімдер қылмысының деңгейі шамамен үш есе, ал 24 жыл ішінде төрт есеге жуық төмендегенімен, мәселе әлі де өзекті болып отыр.
Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының Құқықтық статистика және арнайы есепке алу комитетінің деректеріне сәйкес, 2025 жылдың қаңтар–қыркүйек айларында 1703 кәмелетке толмаған жас қылмыстық жауапкершілікке тартылған. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 35%-ға көп. Көбіне жасөспірімдер ұрлық, бұзақылық, денсаулыққа қасақана зиян келтіру және тонау фактілері бойынша жауапқа тартылған. Негізгі тәуекел тобын 16–17 жастағы жасөспірімдер құрайды.
Сонымен қатар мемлекет профилактикалық жұмысты күшейтуді жалғастыруда. ҚР Оқу-ағарту министрлігінің мәліметінше, 2026 жылдың бірінші тоқсанының қорытындысы бойынша кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтар саны өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 8%-ға азайған. Буллингтің, кибербуллингтің және балаларға қатысты зорлық-зомбылықтың алдын алу мақсатында елімізде мектептер, полиция, медициналық ұйымдар және қорғаншылық органдары арасындағы өзара іс-қимылдың бірыңғай ведомствоаралық алгоритмі енгізілген.
Бала «үйде ғана отырғанда» не болады?
Алғаш қарағанда, жасөспірім үйде болса қауіпсіз сияқты көрінеді. Алайда дәл жаз мезгілінде балалардың интернетте өткізетін уақыты күрт артады.
Оқу жылы кезінде күннің белгілі бір бөлігі мектеппен, үй тапсырмаларымен, спорт секцияларымен және үйірмелермен реттеледі. Каникул кезінде бұл тәртіп жойылады. Смартфон басты ойын-сауық құралына айналып, кейде баланың қарым-қатынасын, хоббиін және белсенді демалысын алмастырады.
Статистика цифрлық ортаның қазіргі балалар өміріне қаншалықты жылдам енгенін көрсетеді. Егер 2015 жылы 6–15 жас аралығындағы қазақстандық балалардың 53,1%-ы интернетті пайдаланса, 2024 жылы бұл көрсеткіш 92,2%-ға жеткен. Осылайша, тоғыз жыл ішінде балалар арасындағы интернетті пайдалану деңгейі 39,1 пайыздық тармаққа өскен.
Әсіресе қаладағы мектеп оқушылары арасында интернет белсенділігі жоғары. ҚР Ұлттық статистика бюросының деректеріне сәйкес, 2024 жылы қалаларда тұратын балалардың 95,9%-ы интернет пайдаланған. Ауылдық жерлерде бұл көрсеткіш 87%-ды құрады.
Сонымен қатар барлық ата-ана балаларының цифрлық белсенділігін бақыламайды немесе олармен интернеттегі қауіпсіздік мәселелерін талқылай бермейді. Ал дәл каникул кезінде балалар интернет-алаяқтыққа, кибербуллингке, күмәнді чаттарға, жеке деректерді алдап алуға бағытталған әрекеттерге және басқа да онлайн қауіптерге жиі тап болады.
Баланы жазда қосымша шығынсыз немен айналыстыруға болады?
Қазіргі балалардың өмірінен гаджеттерді толықтай алып тастау мүмкін емес. Интернет әлдеқашан жай ғана ойын-сауық құралы болудан қалып, қарым-қатынас жасаудың, ақпарат алудың және бос уақыт өткізудің негізгі ортасына айналды.
Сондықтан сарапшылар бүгінде басты мәселе баланың желіде қанша уақыт өткізетінінде емес, сол уақытты нақты немен айналысуға жұмсайтынында екенін жиі айтады.
Пайдалы уақыт өткізудің бір нұсқасы — мектеп оқушыларына арналған қаржылық сауаттылық пен цифрлық қауіпсіздік бойынша білім беру жобасы Freedom Camp болуы мүмкін. Жоба аясында алты жылдан астам уақыт ішінде еліміздің түрлі өңірлерінен 13 мыңнан астам бала білім алған.
Бүгінде оқушылар үшін екі онлайн-платформа қолжетімді. camp.ffin.life сайтында қаржылық сауаттылық пен жеке қаржыны басқару негіздерін меңгеруге болады. Ал campdigital.ffin.life платформасы цифрлық қауіпсіздікке арналған және жеке деректерді қорғау, интернет-алаяқтық, кибербуллинг және интернеттегі қауіпсіз мінез-құлық мәселелерін түсінуге көмектеседі.
Екі платформадағы оқу да тегін әрі онлайн форматта ұсынылады. Бұл курстарды тұрғылықты жеріне қарамастан кез келген ыңғайлы уақытта өтуге мүмкіндік береді.
Ұйымдастырылған жазғы демалыс барған сайын қымбаттап, экран алдында өткізілетін уақыт артып жатқан жағдайда, мұндай жобалар жасөспірімдерге таныс онлайн ортаны пайдалы білім мен дағдылар алумен ұштастыруға көмектеседі.
Фото ашық дереккөздерден алынды.
