Ең төменгі жеткіліктілік шегі – жинақтардың бір бөлігі пайдаланылғаннан кейін жеке зейнетақы шотында қалуға тиіс сома. Ол болашақтағы зейнетақы төлемдеріне қаражат жеткілікті болатындай етіп есептеледі. Сондықтан белгіленген шектен асатын соманы ғана пайдалануға болады.
Мысалы, адамның зейнетақы жинағында 12 млн теңге бар, ал оның жасына (28 жас) сәйкес жеткіліктілік шегі шамамен 9 млн теңгені құрайды делік. Бұл жағдайда ол тек айырмашылықты – 3 млн теңгені пайдалана алады.
Жеткіліктілік шектерінің көтерілуі қоғамда кең пікірталас туғызды. Алайда бұл салымшылардың мүмкіндіктерін шектеу ниетімен емес, объективті экономикалық себептерге байланысты жүзеге асырылды. Шекті мөлшер бірнеше факторды ескере отырып есептеледі:
- күтілетін өмір сүру ұзақтығы;
- болжамды зейнетақы төлемдерінің мөлшері;
- ең төменгі зейнетақы мөлшері;
- зейнетақы активтерінің кірістілігі;
- инфляция;
- актуарлық есептеулер.
Мүмкіндіктер кеңейіп келеді
Тағы бір маңызды өзгеріс жеке инвестициялық басқарушы компанияларға басқаруға беруге болатын зейнетақы жинақтарының көлеміне қатысты.
Қазіргі уақытта салымшылар міндетті зейнетақы жарналары және міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары есебінен қалыптастырылған зейнетақы жинақтарының 50%-на дейін сенімгерлік басқаруға бере алады. Ал ерікті зейнетақы жинақтарын қазірдің өзінде басқарушы компанияларға толық көлемде беруге болады.
Алайда 7 қыркүйектен бастап салымшылардың мүмкіндіктерін кеңейтетін өзгерістер күшіне енеді. Осыдан кейін олар зейнетақы жинақтарының 100%-на дейін жеке басқарушы компанияларға бере алады, бұл ретте қаражат зейнетақы жүйесінде сақталады.
Бұл салымшылардың инвестициялық стратегияны таңдаудағы еркіндігі артатынын білдіреді. Олар зейнетақы капиталының қандай бөлігі Қазақстан Ұлттық Банкінің басқаруында, ал қандай бөлігі кәсіби басқарушы компаниялардың басқаруында болатынын өздері шеше алады.
Бұл ретте маңызды бір жайтты түсіну қажет: әңгіме ақшаны шешіп алу немесе оны зейнетақы жүйесінен шығару туралы болып отырған жоқ. Зейнетақы жинақтары БЖЗҚ-да есепке алынуын жалғастырады және салымшының меншігі болып қала береді. Тек қаражатты инвестициялайтын басқарушы ұйым өзгереді, ал инвестициялау заңнама талаптары шеңберінде жүзеге асырылады.
Көптеген адамдар әлі де барлық зейнетақы активтерін тек мемлекет басқарады деп есептейді. Шын мәнінде, салымшылар бірнеше жылдан бері жеке басқарушы компанияны өздері таңдап, жинақтарының бір бөлігін оның басқаруына бере алады.
Бұл ретте ақша шоттан алынбайды және банк картасына аударылмайды. Ол зейнетақы жинағы ретінде қала береді, бірақ таңдалған инвестициялық стратегияға сәйкес инвестицияланады.
Басқарушы компаниялар әртүрлі қаржы құралдарынан инвестициялық портфельдер қалыптастырады. Олардың қатарында мемлекеттік және корпоративтік облигациялар, қазақстандық және шетелдік компаниялардың акциялары, халықаралық қаржы құралдары, депозиттер және заңнамада рұқсат етілген басқа да активтер болуы мүмкін. Барлық инвестициялар тәуекелдерді төмендетуге және портфельді әртараптандыруға бағытталған қатаң нормативтер мен шектеулер шеңберінде жүзеге асырылады.
Жеке басқарудың басты артықшылығы – әртүрлі инвестициялық стратегияларды қолдану мүмкіндігі. Әрбір басқарушы компанияның қазақстандық және әлемдік қаржы нарықтарындағы жағдайды күнделікті бағалайтын өз сарапшылары мен инвестициялық мамандардан құралған командасы бар.
Кең таралған қателіктердің бірі – басқару сапасын бірнеше айдың нәтижесі бойынша бағалау. Қаржы нарықтары үнемі өзгеріп отырады. Бір кезеңде облигациялар жоғары кірістілік көрсетуі мүмкін, ал басқа кезеңде акциялар немесе өзге де құралдар тиімді болуы ықтимал. Сондықтан белгілі бір стратегияның бірнеше ай бойы көшбасшы болуы оның ұзақ мерзімді перспективада ең табысты болатынын білдірмейді.
Сондықтан зейнетақы активтерін басқарудың тиімділігін бір ай немесе бір тоқсанның нәтижесі бойынша емес, бірнеше жылдағы көрсеткіштер негізінде бағалау қабылданған.
Зейнетақы жинақтары – ұзақ мерзімді қаржылық жоба. Оның мақсаты – «осы жерде және қазір» барынша көп пайда табу емес, бүкіл еңбек жолы бойы капиталды сақтау және оны біртіндеп арттыру.
Шешімімді өзгерте аламын ба?
Егер салымшы жинақтарын жеке компанияның басқаруына беруді шешсе, бұл оның таңдауы мәңгілікке өзгермейді дегенді білдірмейді.
Заңнамада жылына бір рет басқарушы компанияны ауыстыруға немесе зейнетақы жинақтарын Қазақстан Ұлттық Банкінің басқаруына қайтаруға мүмкіндік қарастырылған.
Осылайша, салымшы өз қаражатын бақылауда ұстайды және өзінің мақсаттары мен қаржы нарығындағы жағдайды ескере отырып, шешімін өзгерте алады.
Сондай-ақ өзіңіздің инвестициялық көкжиегіңізді ескеру маңызды. Егер зейнетке шығуға дейін бірнеше онжылдық қалса, кірістіліктің қысқа мерзімді ауытқуларына қарап қорытынды жасауға болмайды. Зейнетақы жинақтары жылдар бойы қалыптасады, сондықтан басқару нәтижелерін де ұзақ мерзімді кезеңде бағалау қажет.
Дереккөз: https://ifamagazine.com/
Фото: ашық дереккөздерден
