Өмірді сақтандыру компаниялары Қазақстанда да, шетелде де, егер оқиға шарт талаптарына сәйкес сақтандыру жағдайы болып танылмаса, сақтандыру шарты бойынша төлем жасаудан заңды түрде бас тарта алады. Шетелде жиі кездесетін бас тарту себептері: клиенттің полис рәсімдеу кезінде денсаулығы туралы маңызды ақпаратты (мысалы, созылмалы ауруларды) жасыруы, қасақана қылмыс жасау салдарынан қайтыс болу, қайтыс болған сәтте қауіпті қызметпен айналысу, сондай-ақ алкоголь, есірткі қолдану немесе мас күйінде көлік басқару салдарынан орын алған өлім жағдайлары. Енді Қазақстандағы бас тарту себептеріне тоқталайық.

Зейнеткерлік кезеңде тұрақты табыс көзін қамтамасыз ету әлем елдерінің ұлттық зейнетақы жүйелері үшін ең күрделі міндеттердің бірі болып қала береді. Бұл тақырып Оксфордта өткен сенімгерлік инвесторларға арналған симпозиумда негізгі мәселеге айналды. Іс-шара барысында зейнетақы қорларының, сақтандыру компанияларының және активтерді басқарушылардың өкілдері ұзақ мерзімді зейнетақымен қамсыздандырудың жаңа тәсілдерін талқылады.

Өмірді сақтандыру саласы тарихтағы ең ірі капитал трансферті қарсаңында тұрғанына қарамастан, өзектіліктің іргелі дағдарысына тап болды. Capgemini компаниясының жаңа «World Life Insurance Report 2026» есебіне сәйкес, орта есеппен 106 000 АҚШ долларын мұраға алатын миллениалдар мен Z буыны қаржылық басымдықтарында өмірді сақтандыруды тек үшінші орынға қояды — жинақ пен акциялардан кейін.

Қаржылық жоспарлау — бұл тек ағымдағы шығындарды басқару емес, сонымен қатар болашаққа қаражат жинап, қаржылық тәуекелдерді азайту. Осы екі міндетті қатар атқаратын құралдардың бірі — өмірді жинақтаушы сақтандыру (ӨЖС). Бұл өнім қалай жұмыс істейді, кімдерге арналған және шарт жасасар алдында нені ескеру қажет екенін «КСЖ «ГАК» АҚ Шығыс Қазақстан облыстық филиалының бас менеджері Раушангүл Мұратбек түсіндірді.

Тринидад және Тобаго еліндегі инвестициялық сақтандыру жоспарлары (Unit-Linked Insurance Plans, ULIP) нарығы қарқынды өсім көрсетіп отыр. Алайда реттеудің әлсіздігі мен сақтандыру компанияларының зиянды тәжірибелеріне байланысты бұл сегмент тұтынушылар үшін жоғары тәуекел аймағы болып қалып отыр. Сарапшылардың деректеріне сәйкес, соңғы 16 жылда мұндай полистердің сатылым көлемі 194%-ға өсіп, 2024 жылы 6,3 млрд долларға жеткен. Ал дәстүрлі өмірді сақтандыру нарығы осы кезеңде небәрі 100%-ға ғана ұлғайған.

Astute Analytica аналитикалық компаниясының жаңа ауқымды зерттеуіне сәйкес, жаһандық өмірді сақтандыру нарығы бұрын-соңды болмаған өсім кезеңіне қадам басуда. Сарапшылардың болжамынша, 2033 жылға қарай нарық көлемі 16,35 триллион АҚШ долларына жетіп, тұрақты орташа жылдық өсім қарқынын (CAGR) көрсетеді. Бұл жай ғана статистикалық көрсеткіш емес, әлемдік экономикадағы, демографиядағы және тұтынушылардың қаржылық санасындағы терең өзгерістердің көрінісі.

Шетелде емделу шығындары туристік сапарға жоспарланған бюджеттен жиі асып түсуде. Freedom Life өмірді сақтандыру компаниясының сақтандыру төлемдері статистикасы көрсеткендей, көптеген туристер танымал бағыттардағы медициналық шығындардың нақты көлемін ескермейді. Қай елдерде сақтандыру жағдайлары жиі тіркеледі, ең кең тараған жүгінулер қандай және туристік сақтандыру сапарда неге шешуші рөл атқарады — осыны талдаймыз.

Өткен қаржы жылында Australian Financial Complaints Authority (AFCA) ұйымына тұтынушылардан 100 000-нан астам өтініш түсті. Оның ішінде өмірді сақтандыруға қатысты шағымдар жалпы санның небәрі 2,4%-ын немесе 2 441 істі құрады. Бұл дерек 2024–2025 жылдарға арналған жылдық есепте көрсетілген.

Ұлыбританияда әрбір алтыншы әйел қарым-қатынаста қаржылық зорлық-зомбылыққа тап болған. Бұл ретте сақтандыру өнімдері, әсіресе өмірді сақтандыру полистері, барған сайын қысым көрсету мен бақылау құралы ретінде қолданылуда. Мұндай деректерді AXA UK компаниясы жариялап, бүкіл ел бойынша ауқымды ақпараттық науқан бастады. Мәселе тоғыз миллионнан астам адамға әсер етіп отыр — бұл шамамен Лондон халқының санына тең.

Өмірді сақтандыруға маманданған Жапонияның бірқатар орташа сақтандыру компаниялары ірі нарық ойыншыларының стратегиясын ұстанып, елдің аса ұзақ мерзімді мемлекеттік облигацияларына инвестицияны қысқартуда. Соңғы рекордтық деңгейлерден кірістілік төмендегеніне қарамастан, мемлекеттік шығындардың артуы мен фискалдық белгісіздік аясында мөлшерлемелердің одан әрі өсу қаупі сақтандырушыларды алаңдатады.

50 жылға жуық тәжірибесі бар сарапшы Рона Коннелли Канададағы өмірді сақтандыру саласында өсіп келе жатқан мәселе туралы ескертеді: жарналарын тұрақты төлеп жүргенімен, ондаған жыл бойы нақты қолдау мен кеңес алмайтын полис иелері көбейіп келеді. Ол оларды «жетім сақтанушылар» деп атайды — яғни қызмет көрсететін маман болмағандықтан, іс жүзінде қорғансыз қалған клиенттер.

АҚШ-тың Анн-Арундел округі полициясы Бельтсвилл қаласының 28 жастағы тұрғыны Брайан Альберто Казареске Эджуотер елді мекенінде жасалған кісі өлтіру ісі бойынша айып тақты. Тергеудің алдын ала нұсқасына сәйкес, қылмыс жәбірленуші қайтыс болғаннан кейін шамамен 300 000 АҚШ доллары көлеміндегі өмірді сақтандыру төлемін алу әрекетімен байланысты болуы мүмкін.

Триллиондаған доллармен бағаланатын жаһандық өмірді сақтандыру индустриясы тектоникалық өзгерісті бастан кешіруде. Жасанды интеллект (ЖИ) енді технологиялық қызық емес — ол саланың болашағын айқындайтын стратегиялық императивке айналды. Boston Consulting Group (BCG) талдауы бойынша, ЖИ-ді бизнес-моделінің өзегіне айналдырған компаниялар нарықта айқын басымдық көрсетіп, күштердің түбегейлі қайта бөлінуіне дайындалуда.

Өмірді сақтандыру бойынша қайталама мәмілелер нарығындағы көшбасшы халықаралық қаржы компаниясы Coventry 2025 жылдың сәуір айынан бері өзінің LILY бағдарламасы аясындағы активтерді секьюритизациялау (ABS) бойынша үшінші ірі мәмілені сәтті аяқтады. Мәмілелер бойынша қаржыландырудың жалпы көлемі 750 млн АҚШ долларын құрады.